به گزارش روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه، بخش کشاورزی در اقلیم حاصلخیز غرب کشور، این روزها فراتر از یک فعالیت سنتی معیشتی، در جایگاه یکی از ارکان امنیت غذایی ملی ظاهر شده است.

رشد تولیدات زراعی کرمانشاه از ۳.۸ میلیون تن به ۴.۸ میلیون تن ظرف دو سال گذشته و دستیابی به رتبه چهارم کشور، آن هم در شرایطی که ۷۰۰ هزار هکتار از اراضی زراعی استان زیر کشت دیم قرار دارد و منطقه با تنش‌های ادواری خشکسالی دست‌وپنجه نرم کرده، مبین یک تغییر ریل مدیریتی و حرکت به سمت دانش‌بنیان کردن زراعت است.با این حال، نگاه مدیریتی استان تنها به افزایش حجم فیزیکی تولید متوقف نمانده و نقطه عزیمت جدیدی را تعریف کرده است: عبور از «خام‌فروشی» و تثبیت «برند اقتصادی کرمانشاه» در بازارهای هدف منطقه‌ای.

گذر از کشاورزی پرآب‌بر و بازطراحی هندسه کشت

یکی از پیشران‌های بنیادین این تحول، چرخش هدفمند در الگوی کشت و ارتقای ضریب بهره‌وری منابع آبی است. آماده‌سازی ۷۵ درصدی اراضی تحت پوشش سامانه راهبردی گرمسیری و استقرار ۵۲ هزار هکتار شبکه آبیاری تحت فشار در امتداد رودخانه‌های مرزی، ظرفیت جدیدی خلق کرده که مدیریت شهری و روستایی را به سمت بهینه‌سازی سوق داده است. نمود عینی این راهبرد، انتقال هوشمندانه کشت‌های بهاره چغندرقند به پاییزه است که علاوه بر صرفه‌جویی محسوس در سفره‌های آب زیرزمینی، حجم تولید این محصول استراتژیک را به مرز ۱.۲ میلیون تن رسانده است. در کنار آن، توسعه سطح زیر کشت زعفران تا ۸۱۰ هکتار و کسب رتبه ششم کشوری، نشان‌دهنده اقبال به سمت گیاهان کم‌آب‌بر و با ارزش صادراتی بالاست؛ مدلی که خودکفایی استان در تأمین هسته‌های اولیه بذر را نیز تثبیت کرده است.حسن رستم‌زاد، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری کرمانشاه، با ارزیابی این تحولات، تداوم این مسیر را نیازمند شتاب‌بخشی می‌داند و معتقد است: «صنعت باید با تمام ظرفیت به یاری بخش کشاورزی بیاید.

به گفته وی، امروز سرعت رشد دانش و فناوری در دنیا لحظه‌ای شده و شتاب پیشرفت شگفت‌انگیز است؛ بر همین مبنا، مدیران دستگاه‌های متولی مکلف‌اند کشاورزی استان را از لایه‌های سنتی به سمت هوشمندسازی، ارتقای ضریب نفوذ فناوری و جلوگیری قاطع از هدررفت منابع آب و خاک هدایت کنند.

خام‌فروشی؛ پاشنه آشیلِ رتبه چهارم کشور

اگرچه کارنامه زراعی استان در تأمین کالاهای اساسی درخشان است—به‌گونه‌ای که در تولید گندم با خرید تضمینی ۶۸۳ هزار تن در جایگاه چهارم کشوری ایستاده، ۷۰ درصد بذر نخود کشور را تأمین می‌کند و با مازاد تولید روزانه ۵۰ تن مرغ به پایتخت یاری می‌رساند—اما سایه خام‌فروشی همچنان ارزش اقتصادی حاصل از این عرق‌ریزی را تهدید می‌کند.رسیدن ظرفیت صنایع فرآوری و تبدیلی بخش کشاورزی استان به ۳.۲ میلیون تن و با احتساب صنایع دارای مجوز از صمت به ۵.۵ میلیون تن، زیرساخت مناسبی را پدید آورده، اما فاصله میان ظرفیت اسمی و تکمیل زنجیره ارزش محصولات، هنوز محسوس است.

معاون اقتصادی استاندار کرمانشاه با هشدار نسبت به تداوم رویه خام‌فروشی تأکید می‌کند: در بخش کشاورزی نباید تولیدکننده صرف مواد اولیه برای سایر مناطق باشیم. صنایع تبدیلی و تکمیلی باید با یک دید کاملاً صادراتی تجهیز و بازطراحی شوند.

وی اضافه کرد: ما نیازمند آن هستیم که کرمانشاه را با یک محصول استراتژیک برندسازی کنیم و این چرخه ارزش، در سایه استفاده هوشمندانه از معافیت‌ها و ظرفیت‌های مناطق آزاد تجاری و گمرکات مرزی کامل شود.به گفته رستم‌زاد، پیگیری و جذب کامل ۸ هزار میلیارد تومان مصوبات سفر ریاست جمهوری در حوزه زیرساخت‌های کشاورزی، توسعه زنجیره‌ای کشت‌های گلخانه‌ای و احیای سریع واحدهای صنایع غذایی راکد، مهم‌ترین ارکان نقشه راه استان برای خلق حداکثر ارزش‌افزوده است.

فرصت‌های دیپلماسی کشاورزی؛ از بصره تا اربیل

موقعیت ژئوپلیتیک کرمانشاه و هم‌مرزی با هر دو بخش عربی و کردی کشور عراق، فرصتی کم‌نظیر برای تبدیل استان به هاب منطقه‌ای تولید و خدمات کشاورزی پیش‌روی اقتصاد استان نهاده است.گزارش‌های تخصصی حاکی از آن است که استان می‌تواند با تأسیس شهرک‌های تخصصی کشاورزی و پایانه ویژه صادرات محصولات فسادپذیر، سهم تجاری خود را بازتعریف کند.فراتر از صادرات صرف کالا، پیگیری تفاهم‌نامه‌های همکاری با اقلیم کردستان عراق با محوریت «صادرات خدمات فنی مهندسی و مشاوره‌ای» و ورود هدفمند به حوزه «کشت فراسرزمینی» در اراضی مستعد استان بصره عراق، دروازه‌های جدیدی از نفوذ اقتصادی را پیش‌روی متخصصان و تشکل‌های نظام مهندسی کشاورزی استان می‌گشاید.

چالش‌های کالبدی؛ ناترازی مکانیزاسیون و انرژی

با وجود این افق‌های روشن، دستیابی به چشم‌انداز تعیین‌شده بدون رفع گره‌های ساختاری میسر نخواهد بود.آمارهای بخش مکانیزاسیون نشان می‌دهد هرچند کرمانشاه در تعداد تراکتور رتبه ششم کشور را در اختیار دارد و در جذب تسهیلات اعتباری پیشتاز است، اما فرسودگی نزدیک به ۵۰ درصدی ناوگان ماشین‌آلات زراعی، هدررفت انرژی و استهلاک بالایی را بر اقتصاد کشاورز تحمیل می‌کند؛ امری که ضرورت نوسازی فوری، تأمین ۱۳۵ میلیون لیتر سوخت سالانه و تجهیز مکانیزه ادوات به فناوری‌های رصد هوشمند را دوچندان کرده است.از سوی دیگر، پایداری جریان تولید با بحران انرژی گره خورده است.

فعالیت ۱۲ هزار حلقه چاه کشاورزی در استان که در فصول اوج با ناترازی و قطعی شبکه‌ای برق مواجه می‌شوند، لزوم چرخش به سوی انرژی‌های پاک را عیان ساخته است.احداث نیروگاه‌های خورشیدی اختصاصی در دشت‌های کشاورزی و به‌ویژه راه‌اندازی نیروگاه خورشیدی ۱۵ مگاواتی برای پایدارسازی سامانه گرمسیری، از جمله پیش‌نیازهای غیرقابل اجتنابی است که پایداری رکوردشکنی‌های کشاورزی کرمانشاه به تحقق آن‌ها وابستگی تام دارد.