به گزارش روابط عمومی سازمان جهادکشاورزی استان کرمانشاه، استان کرمانشاه به دلیل برخورداری از مراتع، پوشش گیاهی متنوع و اقلیم مناسب، یکی از قطب‌های زنبورداری کشور به شمار می‌رود و براساس آمار اعلامی جهاد کشاورزی، سال گذشته با تولید هفت هزار و ۱۰۰ تن عسل، رتبه پنجم کشور را به خود اختصاص داد.

در میان مناطق فعال زنبورداری استان، بخش بیلوار و روستای علی‌آباد نمونه‌ای قابل توجه از توسعه این حرفه در بستر یک فعالیت خانوادگی است؛ جایی که تجربه نسل گذشته با دانش دانشگاهی نسل جدید درآمیخته و زنبورداری از یک فعالیت سنتی و تک‌محصولی به مجموعه‌ای با تولید فرآورده‌های متنوع و استفاده از فناوری‌های جدید تبدیل شده است.

«حامد سخاوتی» کارشناس ارشد زنبورداری و تولیدکننده نمونه عسل استان کرمانشاه روز چهارشنبه با حضور در ایرنا درباره آغاز فعالیت خانوادگی خود در این حوزه گفت: حرفه ما حاصل دسترنج و میراث پدری است و سال‌ها پیش مرحوم پدرم فعالیت خود را در روستای علی‌آباد بخش بیلوار با تنها ۱۰ کلونی ساده و سنتی آغاز کرد.

وی افزود: با گذشت زمان و ورود من و برادرانم به این حرفه، تصمیم گرفتیم فعالیت خانوادگی را با استفاده از دانش دانشگاهی و روش‌های علمی توسعه دهیم و تجربه ارزشمند پدر را با دانش روز زنبورداری تلفیق کنیم.

وی افزود: «با تلفیق تجربه ارزشمند پدر و پشتوانه تحصیلات تکمیلی آن ۱۰ کندو در طول سال‌ها به بیش از ۲ هزار کلونی تحت مدیریت مستقیم خانواده و حدود ۲۰ هزار کلونی در سطح بخش بیلوار توسعه یافت. قاطعانه می‌توان گفت شالوده و بنیان زنبورداری مدرن امروز در این منطقه از همان ۱۰ کندوی نخستین پدرم شکل گرفت و به همسایگان و جوانان روستا نیز تسری یافت؛ تا جایی که امروز ۱۸ هزار کندو تنها در روستای علی‌آباد مستقر است و ۷۵ درصد کلنی‌های زنبور عسل شهرستان کرمانشاه در این پهنه متمرکز شده است.»

پایان دوران تک‌محصولی؛ ورود فناوری و اصلاح نژاد ملکه

این کارشناس ارشد زنبورداری با اشاره به نقطه عطف فعالیت خود توضیح داد: «تا سال ۱۳۹۷ ما نیز مانند روش سنتی پیشین به شکل تک‌محصولی فعالیت می‌کردیم و صرفاً متمرکز بر برداشت عسل بودیم. از سال ۱۳۹۷ تصمیم گرفتیم ساختار کار را متحول کنیم؛ به همین دلیل به سراغ اصلاح نژادهای برتر دنیا نظیر نژاد "کارنیکا" آلمان (با خرطوم بلندتر و شهدآوری فوق‌العاده)، نژاد "زد.ان" چین (ویژه تولید تجاری ژل رویال) و نژاد "لوکوسیلا" ایتالیا (مناسب برای توسعه جمعیت کندو و اقلیم کرمانشاه) رفتیم.»

وی ادامه داد: «نتیجه این تحول علمی، تنوع‌بخشی به سبد فرآورده‌ها بود. ما توانستیم علاوه بر عسل خالص، محصولاتی مانند بره‌موم، گرده گل، سرکه عسل، سس عسل و سالانه بیش از ۳۵ کیلوگرم ژل رویال باکیفیت دارویی تولید کنیم؛ محصولاتی که ارزش غذایی و درمانی اثبات‌شده‌ای در تقویت سیستم ایمنی، سلامت کبد، مشکلات گوارشی و حتی رفع قطعی ناباروری و تنبلی تخمدان دارند.»

زهر ۱۲۰ دلاری؛ فتح بازارهای صادراتی با دانش‌بنیان‌ها

سخاوتی به ورود فناورانه این واحد تولیدی به عرصه محصولات با ارزش افزوده بالا اشاره کرد و گفت: «یکی از دستاوردهای افتخارآمیز ما، همکاری با شرکت دانش‌بنیان "ارمغان برزین" در زمینه استحصال مکانیزه زهر زنبور است؛ روشی استاندارد که زنبور در آن آسیبی نمی‌بیند. این محصول گران‌بها از کرمانشاه به شیراز ارسال و از آنجا روانه بازارهای صادراتی خارج از کشور می‌شود.»

وی در تشریح ظرفیت‌های ارزی این محصول تأکید کرد: «در حال حاضر هر گرم زهر زنبور در بازارهای بین‌المللی تا ۱۲۰ دلار قیمت دارد، در حالی که قیمت آن در داخل به دلیل خلأ صنایع تبدیلی به کمتر از سه میلیون تومان می‌رسد. این امر ضرورت استقرار فناوری‌های تکمیلی و صنایع پیشرفته دارویی را در داخل استان دوچندان می‌کند.»

۶ بار کوچ سالانه در پی مراتع بکر؛ کمرشکنی هزینه‌های ترابری

این تولیدکننده نمونه، حیات و کیفیت عسل را متکی بر کوچ مستمر دانست و گفت: «ما سالانه تا ۶ بار کلونی‌های خود را در اقلیم‌های متفاوت جابه‌جا می‌کنیم. چرخه کوچ ما متناسب با بارندگی از اوایل بهمن‌ماه در مراتع خوزستان و نخلستان‌های بوشهر با برداشت عسل سدر (کُنار) آغاز می‌شود، سپس به قصرشیرین می‌آید و در بهار و تابستان در مراتع ارتفاعات بیلوار و جنگل‌های سردشت مستقر می‌شود.»

وی اما جهش هزینه‌های ترابری را چالشی نگران‌کننده خواند و تصریح کرد: «متأسفانه کرایه‌های حمل‌ونقل جهش چشمگیری داشته است؛ به طوری که کرایه جابه‌جایی بار تا سردشت طی فاصله زمانی دو ماهه، از ۹ به ۲۵ میلیون تومان افزایش یافته که سهم بزرگی از درآمد زنبوردار را می‌بلعد.»

زنبور؛ ضامن ۱۰۰ درصدی باغات بادام و امنیت غذایی

سخاوتی با تأکید بر رسالت زنبور عسل در بقای طبیعت بیان کرد: «امنیت غذایی جامعه پیوند ناگسستنی با کشاورزی دارد و طبق پژوهش‌ها، گرده‌افشانی بیش از ۸۰ درصد گیاهان زراعی و گل‌دار جهان بر عهده زنبور عسل است. نکته حائز اهمیت این است که درخت بادام برخلاف سایر درختان، وابستگی ۱۰۰ درصدی به گرده‌افشانی توسط زنبور دارد؛ به بیانی ساده، اگر زنبور در جوار باغ بادام نباشد، هیچ ثمری تشکیل نمی‌شود.»

وی افزود: «هم‌افزایی بی‌نظیر این دو عنصر در بخش بیلوار، زمینه‌ساز برگزاری "جشنواره عسل و بادام" در روز نهم مهرماه در روستای سراب گندم‌آباد در جوار روستای علی‌آباد شده است؛ رویدادی که در سومین دوره خود با مشارکت اداره‌کل میراث فرهنگی و بخشداری در مسیر ثبت ملی قرار دارد تا پیوند کشاورزی، تولید و گردشگری را به نمایش بگذارد.»

سایه شوم عسل‌های تقلبی بر دسترنج زنبورداران

این کارشناس ارشد زنبورداری در بخش پایانی صحبت‌های خود، بزرگ‌ترین دغدغه تولیدکنندگان واقعی را عرضه عسل‌های بی‌کیفیت دانست و هشدار داد: «یکی از آسیب‌های جدی بازار، جولان عسل‌های صنعتی و دست‌ساز است که بدون کوچک‌ترین دخالت زنبور و صرفاً از جوشاندن شکر و اسیدها در کارگاه‌های غیرمجاز تهیه می‌شوند. متأسفانه این اقلام با برچسب‌های فریبنده، بسته‌بندی‌های بسیار شکیل و حتی نشان‌های استاندارد و سلامت جعلی روانه مغازه‌ها می‌شوند و کام تولیدکنندگان واقعی را تلخ می‌کنند.»

سخاوتی با تأکید بر لزوم کوتاه کردن دست دلالان و حذف بوروکراسی پیچیده در مجوزهای کوچ اضطراری، خاطرنشان کرد: «با توجه به هزینه‌بر بودن آزمایشگاه برای عموم خریداران، تنها راه دسترسی به عسل طبیعی، خرید مستقیم از خود زنبوردار و ایجاد زنجیره اعتماد از طریق برندسازی و رویدادهایی چون جشنواره‌های منطقه‌ای است.»

براساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی، استان کرمانشاه سال گذشته با بیش از سه هزار و ۵۲۵ زنبورستان موفق به تولید هفت هزار و ۱۰۰ تن عسل کرد و توانست رتبه پنجم کشور را به خود اختصاص دهد.

در حال حاضر حدود ۲ هزار نفر در این حوزه در استان مشغول به فعالیت هستند. علاوه بر عسل، تولیدات جانبی شامل ۷۰ کیلوگرم ژل رویال، بیش از ۳۴ تن گرده گل، ۱۶۴ تن موم، بیش از ۹ تن بره موم و یک کیلوگرم زهر عسل نیز در استان تولید شده است.

شهرستان‌های صحنه و کنگاور از مناطق فعال در زنبورداری استان کرمانشاه